Başlarken
Terapi yaklaşımları ne anlama geliyor?
Psikolog profillerinde BDT, EMDR ya da Şema Terapi gibi adlar görebilirsin. Bunlar psikoloğun nasıl çalıştığını anlatan terapi yaklaşımları; bu yazıda sitede geçenleri sade bir dille, kısaca anlatıyoruz.
Temsilî görsel
Bu yazıda · 6 başlık
Yaklaşım ne demek?
Terapi yaklaşımı, psikoloğun görüşmelerde neye odaklanacağını ve nasıl ilerleyeceğini belirleyen bir çerçeve. Bazı yaklaşımlar bugünkü düşüncelere ve davranışlara bakar; bazıları geçmiş deneyimlere, bazıları da aile içindeki ilişkilere. Psikoloğun ne kadar yön gösterdiği, görüşmelerin ne kadar serbest aktığı ve seanslar arasında senden bir şey isteyip istemediği de çoğu zaman bu çerçeveye bağlıdır.
Birçok psikolog tek bir yaklaşımla sınırlı kalmaz. Birkaç yaklaşımdan yararlanır ve görüşmeleri karşısındaki kişiye göre şekillendirir. Bu yüzden bir profilde birden fazla yaklaşım görmen çok olağan.
Sitede geçen yaklaşımlar kısaca
Aşağıdaki açıklamalar yalnızca genel bir fikir vermek için. Her yaklaşımın kendi içinde farklı uygulamaları var ve her psikolog bunları kendi tarzıyla kullanır. Burada bir yaklaşımı ötekinden üstün tutmuyoruz; her biri konuya farklı bir yerden bakar.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki bağa odaklanır. Görüşmelerde çoğu zaman bugün yaşanan zorluklar konuşulur ve birlikte somut hedefler belirlenir. Seanslar arasında kısa notlar tutmak gibi küçük çalışmalar istenebilir.
- Şema Terapi: BDT'den yola çıkan ve başka yaklaşımlardan da yararlanan bir yaklaşım. Çocuklukta ve gençlikte oluşup yetişkinlikte de tekrar eden kalıplara, yani şemalara bakar. Bu kalıpların bugünkü ilişkilere ve tepkilere nasıl yansıdığı konuşulur.
- EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme): Zorlayıcı ya da travmatik anılarla çalışmak için geliştirilmiş, aşamaları belli bir yöntem. Sen bir anıyı aklında tutarken gözlerinle psikoloğun elini sağa sola takip edersin. Bunun yerine sağa ve sola sırayla yapılan hafif dokunuşlar ya da sesler de kullanılabilir. Anı üzerinde çalışmaya geçmeden önce genellikle birkaç görüşme geçmişini konuşmaya ve hazırlığa ayrılır.
- Kabul ve Kararlılık Terapisi: Zor düşünceleri ve duyguları uzaklaştırmaya çalışmak yerine onlara yer açmayı öğrenmeye odaklanır. Senin için neyin önemli olduğu, yani değerlerin konuşulur ve bu değerlere doğru küçük adımlar planlanır. Farkındalık alıştırmalarından da yararlanır.
- Psikodinamik Terapi: Bugünkü duygu, düşünce ve ilişkilerin geçmiş deneyimlerle ve çoğu zaman farkında olmadığımız iç süreçlerle bağını anlamaya çalışır. Görüşmeler genellikle daha serbest akar; aklına geleni elemeden anlatabilirsin. Psikologla aranda kurulan ilişki de konuşulan konulardan biri olabilir.
- Sistemik Aile Terapisi: Yaşanan zorluğa tek kişinin içinden değil, aile ve yakın ilişkiler bütününün içinden bakar. İletişim biçimleri, aile içindeki roller ve tekrar eden döngüler konuşulur. Görüşmelere aileden birkaç kişi birlikte katılabilir; bazen tek kişiyle de çalışılır.
- Çözüm Odaklı Terapi: Sorunun nedenlerini uzun uzun incelemek yerine, hayatında neyin farklı olmasını istediğine ve zaten işe yarayan şeylere odaklanır. Genellikle kısa süreli ve somut hedeflerle planlanır.
- Gestalt Terapi: O anda yaşadığın duygulara, bedeninde hissettiklerine ve farkındalığa, yani "şimdi ve burada" olana odaklanır. Psikolog konuşmanın yanında küçük alıştırmalar da önerebilir; aklındaki birine söylemek istediklerini boş bir sandalyeye söylemek gibi.
- Oyun Terapisi: Çoğunlukla çocuklarla çalışırken kullanılır. Çocuklar duygularını çoğu zaman sözcüklerden çok oyunla anlatır; bu yüzden görüşmelerde oyuncaklardan, resimden ve kumdan yararlanılır. Psikolog anne babayla da ayrıca görüşebilir.
- Duygu Odaklı Terapi: Duyguları fark etmeye, adlandırmaya ve onlarla çalışmaya odaklanır. Hem bireysel görüşmelerde hem de çiftlerle kullanılabilir. Çiftlerle çalışırken iki kişi arasındaki bağ ve tekrar eden tartışma döngüleri konuşulur.
- Mindfulness Temelli Terapi: Bilinçli farkındalık (mindfulness) alıştırmalarını terapiyle birleştirir. Dikkatini yargılamadan şu ana vermek, nefesine ve bedenine odaklanmak gibi çalışmalar yapılır. Bu alıştırmaları görüşme dışında, gündelik hayatında da uygulayabilirsin.
Yaklaşım bir unvan değildir
Unvan, kişinin hangi eğitimi aldığını ve yasal olarak hangi mesleği yaptığını gösterir. Bu sitede psikolog listelerinde üç unvan var: Psikolog, Klinik Psikolog ve Psikiyatrist; psikolojik danışmanlık ve rehberlik (PDR) mezunları ayrı sayfalarda, bölümüyle listelenir; dil ve konuşma terapistleri ile aile danışmanları da kendi sayfalarında. Her psikoloğun unvanını belgeyle kontrol ediyoruz.
Yaklaşım ise bir çalışma biçimi. Bir psikolog BDT ya da EMDR eğitimi almış olabilir, ama bu eğitim ona yeni bir unvan kazandırmaz. Bu yüzden profillerde yaklaşımlar unvanın yanında değil, "Çalıştığı yaklaşımlar" başlığı altında durur. Psikoloğun aldığı eğitimler ve sertifikalar varsa "Eğitimler ve sertifikalar" bölümünde ayrıca yazar.
Yaklaşımlarını psikolog kendisi seçer, eğitimlerini de kendisi yazar. Bu bilgileri yayına girmeden önce okuruz ama her eğitimi tek tek belgeyle doğrulamayız. Merak ettiğin bir şey olursa psikoloğa doğrudan sorabilirsin.
Hangi yaklaşım sana uyar?
Bu sorunun herkes için geçerli tek bir cevabı yok. Yine de kendine birkaç soru sormak, profilleri okurken neye dikkat edeceğini netleştirebilir:
- Görüşmede psikoloğun daha çok yön göstermesini mi istersin, yoksa serbestçe konuşmayı mı?
- Seanslar arasında küçük çalışmalar yapmak sana iyi gelir mi, yoksa yorucu mu olur?
- Daha çok bugün yaşadıklarına mı bakmak istiyorsun, yoksa bunların geçmişle bağlantısına mı?
- Görüşmelere yalnız mı katılmak istiyorsun, yoksa eşinle, sevgilinle ya da ailenle mi?
- Destek aradığın kişi çocuğun mu?
Bir yaklaşımın adı, görüşmelerin sana nasıl geleceğini tek başına söylemez. Psikologla aranda kurulan güven ve kendini rahat hissetmen de en az onun kadar önemli. İstersen listeyi terapi yaklaşımına göre daraltabilirsin; hiçbir yaklaşım seçmeden aramak da çok olağan.
Yaklaşımların adını bilmek zorunda değilsin
Psikoloğa yazmak için hiçbir yaklaşımın adını bilmen gerekmez. Ne yaşadığını ve neyin değişmesini istediğini birkaç cümleyle anlatman yeter. Nasıl çalışacağınızı psikologla birlikte konuşursunuz.
Psikoloğa nasıl çalıştığını sor
Profilde "Nasıl çalışırım" bölümü varsa önce oraya göz at; psikolog orada çalışma biçimini kendi sözleriyle anlatır. Yaklaşımın uygulamada ne anlama geldiğini psikoloğun kendisine de sorabilirsin. Bunu ilk mesajında ya da ilk görüşmede sorman kaba kaçmaz; aynı beklentiyle başlamanıza yardım eder.
Profilinizde BDT ile çalıştığınızı gördüm. Bir görüşme genelde nasıl geçiyor, biraz anlatabilir misiniz?
Sorabileceğin diğer şeyler:
- Benim anlattığım konuda nasıl çalışmayı düşünürsünüz?
- Birden fazla yaklaşımı bir arada kullanıyor musunuz?
- Seanslar arasında benden bir şey yapmamı ister misiniz?
- Bu yaklaşımla ilgili eğitimi nerede aldınız?
- Gidişatı birlikte nasıl değerlendireceğiz?
Psikolog sana çalışma biçimini anlaşılır bir dille anlatabilmeli. Cevabı anlamadıysan yeniden sormakta hiçbir sakınca yok.
Yaklaşım sana uymazsa
Birkaç görüşmeden sonra bir yaklaşımın sana göre olmadığını hissedebilirsin. Belki seanslar arasındaki çalışmalar seni yoruyordur, belki de tam tersine daha düzenli, adım adım ilerleyen görüşmeler istiyorsundur. Bunu psikoloğuna söyleyebilirsin. Psikolog çalışma biçimini sana göre ayarlayabilir ya da gerekirse başka bir yaklaşımla çalışan bir meslektaşını önerebilir.
Başka bir psikoloğa geçmek de olağan. Psikoloji Vakti üzerinden yeniden arama yapabilirsin; bunu bize bildirmen gerekmez. Bir yaklaşımla uyum yakalayamamak, destek almanın sana göre olmadığı anlamına gelmez.
Acil bir durumdaysan
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez.
Bu yazı hakkında
Rehberdeki yazıları Psikoloji Vakti hazırlar; metin değiştikçe yazının başındaki güncelleme tarihi de değişir. Yazılar genel bilgi verir, belirli bir kişiyi önermez. Yazıda bir hata görürsen iletisim@psikolojivakti.com adresine yaz.
HakkımızdaHazır olduğunda psikologlara göz at
Şehrine, konuna ve görüşme şekline göre seçimlerine uyan bütün psikologları gör.
Psikolog bul



